فیلترهادیافراگم چیست؟
مقدمه
دیافراگم یکی از مهمترین مفاهیمی است که هر عکاس باید آن را بهدرستی بشناسد. تقریباً در تمام عکسهایی که با دوربین ثبت میشوند، انتخاب مقدار دیافراگم بر روشنایی، عمق میدان، میزان محوشدگی پسزمینه، وضوح تصویر و حتی ظاهر منابع نور تأثیر میگذارد.
بسیاری از افراد در شروع عکاسی، اعداد دیافراگم را گیجکننده میدانند. دلیل این سردرگمی آن است که هرچه عدد f کوچکتر باشد، دهانه دیافراگم بازتر است و نور بیشتری وارد دوربین میشود. در مقابل، هرچه عدد f بزرگتر باشد، دهانه دیافراگم بستهتر شده و نور کمتری عبور میکند.
برای مثال، دیافراگم f/1.8 بسیار بازتر از f/8 است. همین تفاوت میتواند باعث شود پسزمینه در یک عکس کاملاً محو شود و در عکس دیگر جزئیات پسزمینه نیز واضح باقی بماند.
در این مقاله بررسی میکنیم دیافراگم چیست، اعداد f چگونه کار میکنند، دیافراگم باز و بسته چه تفاوتی دارند و چگونه میتوان مقدار مناسب آن را برای انواع عکاسی انتخاب کرد.
دیافراگم چیست؟
دیافراگم یا Aperture دهانهای قابل تنظیم در داخل لنز است که میزان نور عبوری از لنز و رسیدن آن به سنسور دوربین را کنترل میکند.
ساختار دیافراگم از چند تیغه فلزی تشکیل شده است. این تیغهها میتوانند باز یا بسته شوند و اندازه دهانه مرکزی لنز را تغییر دهند.
هنگامی که دیافراگم باز است، نور بیشتری وارد دوربین میشود. هنگامی که دیافراگم بسته میشود، نور کمتری به سنسور میرسد.
عملکرد دیافراگم را میتوان با مردمک چشم مقایسه کرد. مردمک چشم در محیط تاریک بازتر میشود تا نور بیشتری دریافت کند و در محیط روشن کوچکتر میشود تا مقدار نور ورودی کاهش یابد.
دیافراگم نیز دقیقاً چنین نقشی را در لنز دوربین ایفا میکند.
دیافراگم در کدام قسمت دوربین قرار دارد؟
دیافراگم در داخل لنز قرار گرفته است، نه در بدنه دوربین.
در لنزهای مدرن، اندازه دیافراگم معمولاً بهصورت الکترونیکی توسط دوربین کنترل میشود. عکاس مقدار موردنظر را از طریق پیچ تنظیم، منوی دوربین یا حلقه دیافراگم روی لنز انتخاب میکند.
در برخی لنزهای قدیمی یا لنزهای سینمایی، حلقهای مکانیکی روی بدنه لنز وجود دارد که امکان تنظیم مستقیم دیافراگم را فراهم میکند.
در دوربینهای بدون آینه و DSLR، هنگام کادربندی ممکن است دیافراگم کاملاً باز باقی بماند تا منظرهیاب روشنتر باشد. سپس در لحظه ثبت عکس، تیغهها به مقدار انتخابشده بسته میشوند.
عدد f چیست؟
اندازه دیافراگم با عددی به نام f-number یا f-stop نمایش داده میشود.
نمونههای رایج عبارتاند از:
- f/1.2
- f/1.4
- f/1.8
- f/2
- f/2.8
- f/4
- f/5.6
- f/8
- f/11
- f/16
- f/22
عدد f از نسبت فاصله کانونی لنز به قطر دهانه دیافراگم به دست میآید.
برای مثال، در یک لنز ۵۰ میلیمتری، اگر قطر دهانه دیافراگم ۲۵ میلیمتر باشد، عدد دیافراگم برابر با f/2 خواهد بود.
فرمول ساده آن به شکل زیر است:
عدد f = فاصله کانونی ÷ قطر دهانه دیافراگم
این نسبت توضیح میدهد چرا عدد کوچکتر به معنای دهانه بزرگتر است.
چرا عدد کوچکتر به معنای دیافراگم بازتر است؟
اعداد دیافراگم بهصورت کسر بیان میشوند. برای مثال، f/2 را میتوان بهصورت یکدوم و f/8 را بهصورت یکهشتم در نظر گرفت.
از نظر ریاضی، یکدوم از یکهشتم بزرگتر است. بنابراین دهانه f/2 بزرگتر از f/8 خواهد بود.
به همین دلیل:
- f/1.4 دیافراگم بسیار باز محسوب میشود.
- f/2.8 دیافراگم باز است.
- f/5.6 دیافراگم متوسط است.
- f/11 دیافراگم بسته محسوب میشود.
- f/22 دیافراگم بسیار بسته است.
درک این رابطه، یکی از مهمترین مراحل یادگیری تنظیمات نوردهی است.
دیافراگم باز چیست؟
دیافراگم باز به حالتی گفته میشود که دهانه داخل لنز بزرگ باشد و نور زیادی عبور کند.
مقادیر زیر معمولاً دیافراگم باز محسوب میشوند:
- f/1.2
- f/1.4
- f/1.8
- f/2
- f/2.8
البته باز یا بسته بودن دیافراگم به مشخصات لنز نیز وابسته است. برای مثال، در یک لنز کیت با حداکثر دیافراگم f/5.6، همین مقدار بازترین دیافراگم در انتهای محدوده زوم محسوب میشود.
دیافراگم باز معمولاً برای شرایط زیر استفاده میشود:
- عکاسی در نور کم
- عکاسی پرتره
- محو کردن پسزمینه
- عکاسی عروسی
- عکاسی شب
- ثبت سوژه با سرعت شاتر بالاتر
- جداسازی سوژه از محیط
دیافراگم بسته چیست؟
دیافراگم بسته به حالتی گفته میشود که دهانه لنز کوچک شده و نور کمتری عبور کند.
مقادیر زیر معمولاً دیافراگم بسته محسوب میشوند:
- f/8
- f/11
- f/16
- f/22
دیافراگم بسته باعث افزایش عمق میدان میشود. در نتیجه بخش بیشتری از تصویر، از پیشزمینه تا پسزمینه، واضح باقی میماند.
این تنظیم برای موارد زیر کاربرد دارد:
- عکاسی منظره
- عکاسی معماری
- عکاسی گروهی
- عکاسی محصول
- ثبت نورهای ستارهای
- عکاسی با نوردهی طولانی
- زمانی که وضوح چند سطح مختلف اهمیت دارد
دیافراگم چگونه بر نوردهی تأثیر میگذارد؟
یکی از اصلیترین وظایف دیافراگم، کنترل میزان نور ورودی به دوربین است.
هرچه دیافراگم بازتر باشد، نور بیشتری به سنسور میرسد و تصویر روشنتر میشود. هرچه دیافراگم بستهتر باشد، نور کمتری وارد شده و تصویر تاریکتر میشود.
برای جبران کاهش یا افزایش نور ناشی از تغییر دیافراگم، باید یکی از دو عامل دیگر نوردهی یعنی سرعت شاتر یا ISO را تغییر داد.
برای مثال، اگر دیافراگم را از f/4 به f/5.6 ببندید، مقدار نور ورودی یک استاپ کاهش مییابد. برای حفظ نوردهی میتوان سرعت شاتر را نصف کرد یا ISO را دو برابر افزایش داد.
مفهوم استاپ در دیافراگم
هر استاپ کامل دیافراگم، مقدار نور را دو برابر یا نصف میکند.
توالی استاندارد استاپهای کامل دیافراگم عبارت است از:
f/1
f/1.4
f/2
f/2.8
f/4
f/5.6
f/8
f/11
f/16
f/22
حرکت از f/2.8 به f/4 باعث نصف شدن نور میشود.
حرکت از f/8 به f/5.6 باعث دو برابر شدن نور میشود.
بسیاری از دوربینها امکان تنظیم دیافراگم در گامهای یکسوم یا نیم استاپ را نیز فراهم میکنند. به همین دلیل مقادیری مانند f/3.2، f/3.5، f/4.5 و f/6.3 نیز مشاهده میشوند.
دیافراگم چه تأثیری بر عمق میدان دارد؟
عمق میدان به محدودهای از تصویر گفته میشود که بهصورت قابل قبول واضح دیده میشود.
دیافراگم یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده عمق میدان است.
دیافراگم باز
دیافراگم باز مانند f/1.8 یا f/2.8 عمق میدان کمی ایجاد میکند. در این حالت، ممکن است فقط سوژه یا بخش کوچکی از آن واضح باشد و پسزمینه و پیشزمینه محو شوند.
دیافراگم بسته
دیافراگم بسته مانند f/8 یا f/11 عمق میدان بیشتری ایجاد میکند. در این حالت، بخش بزرگتری از تصویر واضح باقی میماند.
به همین دلیل عکاسان پرتره معمولاً از دیافراگم باز و عکاسان منظره از دیافراگم بستهتر استفاده میکنند.
عمق میدان فقط به دیافراگم وابسته نیست
اگرچه دیافراگم نقش مهمی در عمق میدان دارد، اما تنها عامل تعیینکننده نیست.
عمق میدان تحت تأثیر عوامل زیر قرار میگیرد:
- مقدار دیافراگم
- فاصله کانونی لنز
- فاصله دوربین تا سوژه
- فاصله سوژه تا پسزمینه
- اندازه سنسور
- میزان بزرگنمایی تصویر
برای مثال، نزدیک شدن به سوژه عمق میدان را کاهش میدهد. استفاده از فاصله کانونی بلندتر نیز میتواند پسزمینه را محوتر نشان دهد.
بنابراین ممکن است با دیافراگم f/4 و لنز ۲۰۰ میلیمتری، پسزمینهای محوتر از لنز ۲۴ میلیمتری با دیافراگم f/2.8 ثبت شود.
دیافراگم و محوشدگی پسزمینه
یکی از رایجترین دلایل استفاده از دیافراگم باز، ایجاد پسزمینه محو است.
برای افزایش محوشدگی پسزمینه میتوان:
- دیافراگم را بازتر کرد.
- از لنز با فاصله کانونی بلندتر استفاده کرد.
- به سوژه نزدیکتر شد.
- فاصله سوژه از پسزمینه را افزایش داد.
- از دوربین با سنسور بزرگتر استفاده کرد.
پسزمینه محو باعث جداسازی بهتر سوژه و افزایش تمرکز بصری روی آن میشود.
بااینحال، دیافراگم بسیار باز همیشه بهترین انتخاب نیست. در فاصله نزدیک، عمق میدان ممکن است آنقدر کم شود که بخشی از صورت یا محصول خارج از فوکوس قرار گیرد.
بوکه چیست و چه ارتباطی با دیافراگم دارد؟
بوکه به کیفیت ظاهری بخشهای خارج از فوکوس تصویر گفته میشود.
دیافراگم باز معمولاً باعث ایجاد دایرههای بوکه بزرگتر و پسزمینه نرمتر میشود. شکل تیغههای دیافراگم نیز بر فرم بوکه تأثیر دارد.
لنزهایی با تیغههای بیشتر و طراحی مدور، معمولاً بوکههای گردتر و نرمتری ایجاد میکنند.
هنگامی که دیافراگم بستهتر میشود، شکل چندضلعی تیغهها ممکن است در نقاط نورانی پسزمینه دیده شود.
کیفیت بوکه فقط به دیافراگم وابسته نیست. طراحی اپتیکی لنز، فاصله سوژه تا پسزمینه، فاصله کانونی و نوع منابع نوری نیز تأثیر زیادی دارند.
دیافراگم و شارپنس تصویر
بسیاری از لنزها در بازترین دیافراگم خود، بیشترین شارپنس را ارائه نمیکنند.
برای مثال، یک لنز f/1.8 ممکن است در همین مقدار کمی نرمتر باشد، اما با بستن دیافراگم به f/2.8 یا f/4 وضوح بیشتری ایجاد کند.
بهترین محدوده شارپنس لنز معمولاً در چند استاپ پایینتر از بازترین دیافراگم قرار دارد. این محدوده را گاهی نقطه شیرین یا Sweet Spot لنز مینامند.
در بسیاری از لنزها، دیافراگمهای f/5.6 تا f/8 وضوح مناسبی در مرکز و گوشههای تصویر ایجاد میکنند.
بااینحال، مقدار دقیق به طراحی و کیفیت هر لنز وابسته است.
پدیده پراش در دیافراگمهای بسته
بستن بیش از حد دیافراگم همیشه به معنای افزایش کیفیت تصویر نیست.
در دیافراگمهای بسیار بسته مانند f/16 یا f/22، پدیدهای به نام پراش یا Diffraction رخ میدهد.
پراش باعث پخش شدن نور هنگام عبور از دهانه بسیار کوچک دیافراگم میشود. نتیجه آن کاهش جزئیات و افت شارپنس کلی تصویر است.
شدت پراش به اندازه سنسور، رزولوشن سنسور و مقدار دیافراگم وابسته است.
در بسیاری از دوربینهای مدرن، دیافراگم f/8 تا f/11 تعادل مناسبی میان عمق میدان و شارپنس ایجاد میکند. استفاده از f/16 یا f/22 زمانی منطقی است که عمق میدان بیشتر یا سرعت شاتر طولانیتر اهمیت بیشتری از حداکثر وضوح داشته باشد.
دیافراگم و شکل ستارهای منابع نور
وقتی دیافراگم بسته میشود، منابع نور کوچک و درخشان ممکن است به شکل ستاره ثبت شوند.
این حالت در عکاسی شهری شب، منظره و معماری کاربرد دارد.
شکل و تعداد پرههای ستاره به تعداد تیغههای دیافراگم بستگی دارد.
در لنزهایی با تعداد زوج تیغه، معمولاً تعداد پرههای ستاره با تعداد تیغهها برابر است. در لنزهایی با تعداد فرد تیغه، تعداد پرهها معمولاً دو برابر تعداد تیغهها دیده میشود.
برای ایجاد جلوه ستارهای معمولاً از دیافراگمهای f/11، f/16 یا f/22 استفاده میشود.
دیافراگم ثابت و متغیر در لنزهای زوم
لنزهای زوم از نظر حداکثر دیافراگم به دو گروه اصلی تقسیم میشوند.
لنز زوم با دیافراگم ثابت
در این لنزها، حداکثر دیافراگم در تمام محدوده زوم ثابت باقی میماند.
برای مثال:
24-70mm f/2.8
این لنز در فاصله کانونی ۲۴، ۵۰ و ۷۰ میلیمتر امکان استفاده از f/2.8 را دارد.
لنزهای دیافراگم ثابت معمولاً برای عکاسی حرفهای، مراسم، عروسی، ورزشی و فیلمبرداری مناسبتر هستند.
لنز زوم با دیافراگم متغیر
در این لنزها، حداکثر دیافراگم با افزایش فاصله کانونی بستهتر میشود.
برای مثال:
18-55mm f/3.5-5.6
این لنز در فاصله ۱۸ میلیمتر حداکثر دیافراگم f/3.5 و در فاصله ۵۵ میلیمتر حداکثر دیافراگم f/5.6 دارد.
لنزهای دیافراگم متغیر معمولاً کوچکتر، سبکتر و ارزانتر هستند.
حداکثر و حداقل دیافراگم لنز
هر لنز دارای یک محدوده مشخص دیافراگم است.
برای مثال، یک لنز ممکن است محدوده زیر را داشته باشد:
f/1.8 تا f/16
f/1.8 بازترین دیافراگم و f/16 بستهترین دیافراگم آن لنز است.
حداکثر دیافراگم معمولاً روی بدنه لنز نوشته میشود، زیرا یکی از مهمترین مشخصات لنز است.
لنزهایی با حداکثر دیافراگم f/1.2، f/1.4 یا f/1.8 در اصطلاح لنزهای سریع نامیده میشوند؛ زیرا امکان استفاده از سرعت شاتر بالاتر در نور کم را فراهم میکنند.
لنز سریع چیست؟
لنز سریع به لنزی گفته میشود که حداکثر دیافراگم بازی دارد.
برای مثال، یک لنز ۵۰ میلیمتری f/1.4 سریعتر از یک لنز ۵۰ میلیمتری f/2.8 محسوب میشود.
اصطلاح سریع به این دلیل استفاده میشود که دیافراگم باز امکان عبور نور بیشتر و استفاده از سرعت شاتر بالاتر را فراهم میکند.
مزایای لنز سریع عبارتاند از:
- عملکرد بهتر در نور کم
- امکان ثبت عکس با سرعت شاتر بالاتر
- عمق میدان کمتر
- جداسازی بهتر سوژه
- بوکه قویتر
- فوکوس راحتتر در محیط تاریک
لنزهای سریع معمولاً بزرگتر، سنگینتر و گرانتر هستند.
دیافراگم در عکاسی پرتره
در عکاسی پرتره، دیافراگم باز برای محو کردن پسزمینه و جداسازی چهره بسیار پرکاربرد است.
برای پرتره تکنفره میتوان از مقادیر زیر شروع کرد:
- f/1.4 تا f/2 برای پرتره با پسزمینه بسیار محو
- f/2.8 برای تعادل میان وضوح چهره و محوشدگی
- f/4 برای پرتره نیمتنه یا زمانی که جزئیات بیشتری باید واضح باشند
- f/5.6 برای پرتره گروهی کوچک
در دیافراگمهای بسیار باز، فوکوس باید دقیقاً روی چشم قرار گیرد. اگر صورت نسبت به دوربین زاویه داشته باشد، ممکن است فقط یک چشم واضح ثبت شود.
در پرتره دو یا چند نفره، بستن دیافراگم برای افزایش عمق میدان ضروری است.
دیافراگم در عکاسی عروسی
در عکاسی عروسی، انتخاب دیافراگم به نوع صحنه بستگی دارد.
برای پرترههای تکنفره عروس یا داماد، مقادیر f/1.8 تا f/2.8 میتوانند پسزمینهای نرم ایجاد کنند.
برای عکس دونفره، استفاده از f/2.8 تا f/4 معمولاً ایمنتر است.
برای عکس خانوادگی یا گروهی، مقادیر f/5.6 تا f/8 انتخاب مناسبتری هستند.
در سالنهای کمنور، دیافراگم باز کمک میکند سرعت شاتر مناسب حفظ شود و ISO بیش از حد افزایش پیدا نکند.
بااینحال، استفاده مداوم از بازترین دیافراگم ممکن است باعث از دست رفتن فوکوس در عکسهای گروهی یا سوژههای متحرک شود.
دیافراگم در عکاسی منظره
در عکاسی منظره معمولاً هدف این است که بخش زیادی از تصویر واضح باشد.
مقادیر رایج برای عکاسی منظره عبارتاند از:
- f/5.6
- f/8
- f/11
دیافراگم f/8 در بسیاری از شرایط تعادل مناسبی میان عمق میدان و شارپنس ایجاد میکند.
برای منظرههایی با پیشزمینه بسیار نزدیک ممکن است استفاده از f/11 یا فوکوس استکینگ ضروری باشد.
استفاده مستقیم از f/22 همیشه بهترین انتخاب نیست، زیرا پراش میتواند وضوح تصویر را کاهش دهد.
دیافراگم در عکاسی معماری
در عکاسی معماری، وضوح خطوط و جزئیات ساختمان اهمیت زیادی دارد.
مقادیر f/8 تا f/11 معمولاً برای ثبت نمای بیرونی و داخلی ساختمان مناسب هستند.
در محیط داخلی کمنور، بهتر است از سهپایه استفاده شود تا بتوان با دیافراگم بسته و سرعت شاتر پایین عکس گرفت.
اگر دوربین دقیقاً موازی با دیوار یا نما قرار نداشته باشد، حتی دیافراگم بسته نیز نمیتواند همه سطوح را کاملاً واضح کند. در چنین شرایطی کنترل زاویه دوربین و استفاده از لنز تیلتشیفت مؤثرتر است.
دیافراگم در عکاسی محصول
مقدار دیافراگم در عکاسی محصول به اندازه محصول و زاویه آن نسبت به دوربین بستگی دارد.
برای محصولات کوچک، عمق میدان بسیار محدود است. حتی در f/8 ممکن است بخشی از محصول خارج از فوکوس باقی بماند.
مقادیر f/8 تا f/11 معمولاً نقطه شروع مناسبی هستند.
برای محصولات بسیار کوچک مانند جواهرات، ساعت و قطعات الکترونیکی، استفاده از فوکوس استکینگ میتواند نتیجه بهتری از بستن بیش از حد دیافراگم ایجاد کند.
در عکاسی تبلیغاتی، گاهی عمق میدان کم بهصورت آگاهانه برای تأکید بر بخشی از محصول استفاده میشود.
دیافراگم در عکاسی ماکرو
در عکاسی ماکرو، عمق میدان بهشدت کاهش پیدا میکند.
حتی در دیافراگم f/8 یا f/11 ممکن است فقط بخش کوچکی از سوژه واضح باشد.
برای افزایش وضوح میتوان:
- دیافراگم را کمی بست.
- دوربین را دقیقاً موازی سطح سوژه قرار داد.
- از سهپایه استفاده کرد.
- از فوکوس استکینگ کمک گرفت.
- فاصله بزرگنمایی را کاهش داد.
بستن دیافراگم تا f/22 ممکن است عمق میدان را افزایش دهد، اما افت شارپنس ناشی از پراش را نیز بیشتر میکند.
دیافراگم در عکاسی ورزشی و حیات وحش
در عکاسی ورزشی و حیات وحش، سرعت شاتر اهمیت زیادی دارد.
دیافراگم باز باعث ورود نور بیشتر میشود و امکان استفاده از سرعت شاتر بالاتر را فراهم میکند.
لنزهای تلهفوتو حرفهای با دیافراگم f/2.8 یا f/4 برای این سبکها بسیار ارزشمند هستند.
بااینحال، در سوژههای سریع یا چند سوژه همزمان، عمق میدان بسیار کم میتواند احتمال خطای فوکوس را افزایش دهد.
مقادیر f/4 تا f/5.6 در بسیاری از شرایط تعادل مناسبی میان نور، سرعت شاتر و عمق میدان ایجاد میکنند.
دیافراگم در عکاسی خیابانی
در عکاسی خیابانی، انتخاب دیافراگم به سبک عکاس بستگی دارد.
برای جداسازی سوژه از محیط میتوان از f/1.8 تا f/2.8 استفاده کرد.
برای ثبت صحنههایی با چند لایه و جزئیات محیطی، مقادیر f/5.6 تا f/8 مناسبتر هستند.
در تکنیک Zone Focusing، معمولاً از دیافراگمهای بستهتر مانند f/8 یا f/11 استفاده میشود تا محدوده بزرگتری از صحنه در فوکوس باقی بماند.
دیافراگم در عکاسی شب
در عکاسی شب بدون سهپایه، دیافراگم باز اهمیت زیادی دارد.
مقادیر f/1.4 تا f/2.8 امکان ورود نور بیشتر و استفاده از سرعت شاتر بالاتر را فراهم میکنند.
در عکاسی منظره شهری با سهپایه، میتوان از f/8 تا f/16 استفاده کرد تا جزئیات بیشتری ثبت شود و منابع نور حالت ستارهای پیدا کنند.
انتخاب دیافراگم به این بستگی دارد که دوربین روی دست است یا روی سهپایه و آیا سوژه ثابت است یا حرکت میکند.
دیافراگم در عکاسی نجومی
در عکاسی ستارهها و آسمان شب، دیافراگم باز برای ثبت نورهای ضعیف ضروری است.
مقادیر رایج عبارتاند از:
- f/1.4
- f/1.8
- f/2
- f/2.8
هرچه دیافراگم بازتر باشد، نور بیشتری از ستارهها ثبت میشود و میتوان ISO یا زمان نوردهی را کاهش داد.
بااینحال، برخی لنزها در بازترین دیافراگم دچار خطاهای اپتیکی مانند کُما میشوند. در این حالت، بستن دیافراگم به میزان یکسوم یا یک استاپ میتواند کیفیت گوشههای تصویر را افزایش دهد.
دیافراگم در فیلمبرداری
در فیلمبرداری، دیافراگم علاوه بر نوردهی، ظاهر سینمایی و عمق میدان را کنترل میکند.
دیافراگم باز برای جداسازی سوژه و ایجاد پسزمینه محو مناسب است، اما فوکوسکشی را دشوارتر میکند.
در فیلمبرداری مصاحبه، مقادیر f/2.8 تا f/4 معمولاً تعادل خوبی میان پسزمینه نرم و حفظ فوکوس روی صورت ایجاد میکنند.
در فضای بیرونی روشن، برای حفظ دیافراگم باز باید از فیلتر ND استفاده شود. فیلتر ND نور ورودی را کاهش میدهد، بدون آنکه رنگ یا عمق میدان تغییر کند.
دیافراگم و حالت اولویت دیافراگم
حالت اولویت دیافراگم در دوربینهای مختلف با A یا Av نمایش داده میشود.
در این حالت، عکاس مقدار دیافراگم را انتخاب میکند و دوربین سرعت شاتر مناسب را تنظیم میکند.
این حالت برای شرایط زیر بسیار کاربردی است:
- عکاسی پرتره
- عکاسی منظره
- عکاسی خیابانی
- عکاسی سفر
- عکاسی محصول
- زمانی که کنترل عمق میدان اهمیت دارد
در این حالت باید مراقب سرعت شاتر باشید. اگر نور کم باشد، دوربین ممکن است سرعت شاتر بسیار پایینی انتخاب کند و عکس تار شود.
فعال کردن Auto ISO با محدودیت مناسب سرعت شاتر میتواند این مشکل را کاهش دهد.
دیافراگم در حالت دستی
در حالت دستی یا Manual، عکاس دیافراگم، سرعت شاتر و ISO را کنترل میکند.
این حالت برای شرایطی مناسب است که نور محیط ثابت است یا کنترل دقیق نوردهی اهمیت دارد.
برای تنظیم نوردهی در حالت دستی:
- دیافراگم را بر اساس عمق میدان انتخاب کنید.
- سرعت شاتر را بر اساس حرکت سوژه تعیین کنید.
- ISO را برای رسیدن به نوردهی مناسب تنظیم کنید.
- هیستوگرام و هشدار نقاط روشن را بررسی کنید.
- در صورت نیاز، یکی از سه عامل را اصلاح کنید.
در عکاسی با فلاش، حالت دستی کنترل بیشتری بر نور محیط و نور فلاش فراهم میکند.
چگونه دیافراگم را در دوربین تنظیم کنیم؟
روش تنظیم دیافراگم به مدل دوربین بستگی دارد.
در بیشتر دوربینها باید یکی از حالتهای زیر را انتخاب کنید:
- حالت A یا Av
- حالت M
- حالت فیلمبرداری دستی
سپس با چرخاندن پیچ اصلی یا فرعی دوربین، مقدار f تغییر میکند.
در برخی لنزها، حلقه دیافراگم روی بدنه لنز وجود دارد. در این حالت میتوان دیافراگم را مستقیماً از روی لنز تنظیم کرد.
اگر مقدار دیافراگم تغییر نمیکند، ممکن است دوربین در حالت خودکار باشد یا حلقه دیافراگم لنز در موقعیت نادرستی قرار گرفته باشد.
چگونه دیافراگم مناسب را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب دیافراگم ابتدا باید هدف تصویر مشخص شود.
زمانی که پسزمینه محو میخواهید
از دیافراگم باز مانند f/1.8، f/2 یا f/2.8 استفاده کنید.
زمانی که همه صحنه باید واضح باشد
از f/8 یا f/11 استفاده کنید.
زمانی که نور محیط کم است
دیافراگم را تا حد امکان باز کنید.
زمانی که چند نفر در کادر هستند
از f/4، f/5.6 یا f/8 استفاده کنید.
زمانی که حداکثر شارپنس اهمیت دارد
معمولاً دیافراگم را دو تا سه استاپ از بازترین مقدار ببندید.
زمانی که جلوه ستارهای نور میخواهید
از f/11 تا f/16 استفاده کنید.
جدول پیشنهادی دیافراگم برای سبکهای مختلف
| سبک عکاسی | دیافراگم پیشنهادی اولیه | کاربرد |
| پرتره تکنفره | f/1.8 تا f/2.8 | پسزمینه محو و جداسازی سوژه |
| پرتره دونفره | f/2.8 تا f/4 | حفظ وضوح هر دو نفر |
| عکس گروهی | f/5.6 تا f/8 | افزایش عمق میدان |
| منظره | f/8 تا f/11 | وضوح پیشزمینه و پسزمینه |
| معماری | f/8 تا f/11 | وضوح خطوط و جزئیات |
| محصول | f/8 تا f/11 | وضوح بیشتر محصول |
| ماکرو | f/8 تا f/16 | کنترل عمق میدان محدود |
| ورزشی | f/2.8 تا f/5.6 | حفظ سرعت شاتر بالا |
| عکاسی شب روی دست | f/1.4 تا f/2.8 | جذب نور بیشتر |
| نجومی | f/1.4 تا f/2.8 | ثبت نور ضعیف ستارهها |
| خیابانی | f/2.8 تا f/8 | وابسته به سبک تصویر |
| فیلمبرداری مصاحبه | f/2.8 تا f/4 | جداسازی سوژه با فوکوس مطمئن |
رابطه دیافراگم با سرعت شاتر و ISO
دیافراگم، سرعت شاتر و ISO سه ضلع مثلث نوردهی هستند.
تغییر هرکدام از این سه عامل، نوردهی تصویر را تغییر میدهد.
برای مثال، فرض کنید تنظیمات اولیه چنین باشند:
f/4
1/250 ثانیه
ISO 400
اگر دیافراگم را از f/4 به f/5.6 ببندید، نور یک استاپ کاهش مییابد.
برای جبران میتوان:
سرعت شاتر را از 1/250 به 1/125 کاهش داد
یا:
ISO را از 400 به 800 افزایش داد
انتخاب روش جبران به نوع سوژه و نتیجه موردنظر بستگی دارد.
اشتباهات رایج در استفاده از دیافراگم
استفاده دائمی از بازترین دیافراگم
دیافراگم باز همیشه بهترین نتیجه را ایجاد نمیکند. عمق میدان بسیار کم ممکن است باعث خارج شدن بخشی از سوژه از فوکوس شود.
استفاده دائمی از f/22
بستن بیش از حد دیافراگم میتواند باعث افت شارپنس ناشی از پراش شود.
بیتوجهی به سرعت شاتر
در حالت اولویت دیافراگم، دوربین ممکن است سرعت شاتر بسیار پایین انتخاب کند و عکس تار شود.
فوکوس نادرست در دیافراگم باز
در f/1.4 یا f/1.8، فوکوس باید دقیقاً روی مهمترین بخش سوژه قرار گیرد.
استفاده از دیافراگم نامناسب در عکس گروهی
ثبت عکس گروهی با f/1.8 میتواند باعث واضح بودن فقط یک یا دو نفر شود.
نادیده گرفتن فاصله سوژه از پسزمینه
دیافراگم باز بهتنهایی تضمینکننده پسزمینه محو نیست. فاصله سوژه از پسزمینه نیز اهمیت زیادی دارد.
انتخاب دیافراگم فقط بر اساس روشنایی
دیافراگم علاوه بر نوردهی، عمق میدان و ظاهر تصویر را تغییر میدهد. انتخاب آن باید بر اساس نتیجه بصری انجام شود.
تمرین عملی برای یادگیری دیافراگم
دوربین را روی سهپایه قرار دهید و یک سوژه ثابت انتخاب کنید.
حالت اولویت دیافراگم را فعال کنید و ISO را ثابت نگه دارید.
از مقادیر زیر عکس بگیرید:
f/1.8
f/2.8
f/4
f/5.6
f/8
f/11
f/16
در هر مرحله روی یک نقطه ثابت فوکوس کنید.
سپس تصاویر را کنار یکدیگر مقایسه کنید و به موارد زیر توجه کنید:
- میزان روشنایی
- تغییر سرعت شاتر
- عمق میدان
- وضوح پسزمینه
- شکل بوکه
- شارپنس مرکز تصویر
- شارپنس گوشهها
- تأثیر پراش در دیافراگمهای بسته
این تمرین، ارتباط میان عدد f و نتیجه نهایی تصویر را بهصورت عملی نشان میدهد.
بهترین دیافراگم کدام است؟
یک دیافراگم ثابت و ایدهآل برای تمام عکسها وجود ندارد.
بهترین مقدار دیافراگم، مقداری است که با هدف تصویری شما هماهنگ باشد.
برای یک پرتره ممکن است f/1.8 بهترین انتخاب باشد، اما برای یک عکس گروهی همین مقدار نتیجه نامناسبی ایجاد کند.
برای یک منظره ممکن است f/8 تعادل خوبی داشته باشد، اما در عکاسی نجومی نور کافی دریافت نکند.
انتخاب دیافراگم باید بر اساس عمق میدان، نور محیط، سرعت شاتر، حرکت سوژه، کیفیت لنز و سبک عکس انجام شود.
جمعبندی
دیافراگم دهانهای قابل تنظیم در داخل لنز است که میزان نور عبوری و رسیدن آن به سنسور دوربین را کنترل میکند.
اندازه دیافراگم با عدد f نمایش داده میشود. هرچه عدد f کوچکتر باشد، دیافراگم بازتر و نور ورودی بیشتر است. هرچه عدد f بزرگتر باشد، دیافراگم بستهتر و نور ورودی کمتر خواهد بود.
دیافراگم باز عمق میدان کم، پسزمینه محو و امکان عکاسی بهتر در نور کم را فراهم میکند. دیافراگم بسته عمق میدان بیشتری ایجاد میکند و برای منظره، معماری، محصول و عکس گروهی مناسبتر است.
استفاده از دیافراگم بسیار بسته میتواند باعث کاهش شارپنس ناشی از پراش شود. استفاده از دیافراگم بسیار باز نیز احتمال خطای فوکوس را افزایش میدهد.
برای انتخاب دیافراگم مناسب باید نوردهی، عمق میدان، نوع سوژه، فاصله کانونی، فاصله دوربین تا سوژه و فاصله سوژه تا پسزمینه را همزمان در نظر گرفت.
درک صحیح دیافراگم، پایه کنترل خلاقانه دوربین است و به عکاس اجازه میدهد ظاهر نهایی عکس را پیش از ثبت آن طراحی کند.
پرسشهای متداول
1. دیافراگم چیست؟
دیافراگم دهانهای در داخل لنز است که میزان نور ورودی به دوربین را کنترل میکند و بر عمق میدان و محوشدگی پسزمینه تأثیر میگذارد.
2. عدد f چیست؟
عدد f نسبت فاصله کانونی لنز به قطر دهانه دیافراگم است. عدد کوچکتر به معنای دیافراگم بازتر و عدد بزرگتر به معنای دیافراگم بستهتر است.
3. f/1.8 بازتر است یا f/4؟
f/1.8 بازتر از f/4 است و نور بیشتری وارد دوربین میکند.
4. بهترین دیافراگم برای پرتره چیست؟
برای پرتره تکنفره معمولاً f/1.8 تا f/2.8 مناسب است. برای پرتره گروهی باید از دیافراگم بستهتر مانند f/5.6 یا f/8 استفاده شود.
5. بهترین دیافراگم برای منظره چیست؟
f/8 تا f/11 در بسیاری از تصاویر منظره تعادل مناسبی میان عمق میدان و شارپنس ایجاد میکند.
6. چرا در دیافراگم باز پسزمینه محو میشود؟
دیافراگم باز عمق میدان را کاهش میدهد. در نتیجه محدوده کوچکتری واضح میماند و پسزمینه خارج از فوکوس ثبت میشود.
7. آیا f/22 بیشترین شارپنس را ایجاد میکند؟
خیر. f/22 عمق میدان بیشتری ایجاد میکند، اما ممکن است به دلیل پراش، شارپنس کلی تصویر کاهش پیدا کند.
8. دیافراگم چه ارتباطی با سرعت شاتر دارد؟
باز کردن دیافراگم نور بیشتری وارد میکند و امکان استفاده از سرعت شاتر بالاتر را فراهم میسازد. بستن دیافراگم معمولاً به سرعت شاتر پایینتر یا ISO بیشتر نیاز دارد.
9. دیافراگم ثابت در لنز چیست؟
در لنز زوم با دیافراگم ثابت، حداکثر دیافراگم در تمام محدوده زوم تغییر نمیکند. برای مثال، لنز 24-70mm f/2.8 در تمام فاصلههای کانونی امکان استفاده از f/2.8 را دارد.
10. آیا دیافراگم در بدنه دوربین قرار دارد؟
خیر. دیافراگم داخل لنز قرار دارد، اما مقدار آن معمولاً از طریق بدنه دوربین کنترل میشود.