تعداد تیغههای دیافراگم چه تأثیری بر بوکه دارد؟
مقدمه
هنگام بررسی مشخصات یک لنز، معمولاً اطلاعاتی مانند فاصله کانونی، حداکثر دیافراگم، نوع فوکوس و وجود لرزشگیر بیشتر مورد توجه قرار میگیرند. بااینحال، یکی از مشخصاتی که میتواند بر ظاهر نهایی عکس تأثیر محسوسی داشته باشد، تعداد تیغههای دیافراگم است.
سازندگان لنز ممکن است در مشخصات محصول از دیافراگم ۵، ۷، ۹، ۱۱ یا حتی تعداد بیشتری تیغه نام ببرند. در بعضی مدلها نیز عبارتهایی مانند تیغههای گرد، Circular Aperture یا Rounded Diaphragm دیده میشود. این مشخصات بیشتر با شکل نقاط نورانی خارج از فوکوس، کیفیت بوکه و ظاهر پرتوهای ستارهای اطراف منابع نور ارتباط دارند.
بهطور کلی، هرچه دهانه دیافراگم هنگام بسته شدن شکل دایرهایتری داشته باشد، نقاط نورانی خارج از فوکوس نیز معمولاً گردتر و طبیعیتر ثبت میشوند. بااینحال، نمیتوان فقط بر اساس تعداد تیغهها درباره کیفیت بوکه یک لنز قضاوت کرد. انحنای تیغهها، طراحی اپتیکی، اصلاح خطاهای لنز، فاصله سوژه و پسزمینه و میزان باز بودن دیافراگم همگی در نتیجه نهایی نقش دارند.
در این مقاله بررسی میکنیم تیغههای دیافراگم چگونه کار میکنند، تعداد آنها چه تأثیری بر بوکه دارد و چرا یک لنز ۷ تیغه ممکن است در بعضی شرایط بوکهای بهتر از یک لنز ۹ تیغه ایجاد کند.
تیغههای دیافراگم چیستند؟
تیغههای دیافراگم قطعات نازک و متحرکی درون لنز هستند که با کنار رفتن یا نزدیک شدن به یکدیگر، اندازه دهانه عبور نور را تغییر میدهند.
زمانی که عدد دیافراگم کوچک است، مانند f/1.4 یا f/2، دهانه دیافراگم بازتر است و نور بیشتری به سنسور میرسد. زمانی که عدد دیافراگم افزایش پیدا میکند، مانند f/8 یا f/11، تیغهها به سمت مرکز حرکت میکنند و دهانه کوچکتر میشود.
تیغههای دیافراگم چند وظیفه مهم دارند:
- کنترل مقدار نور ورودی
- تغییر عمق میدان
- تعیین شکل دهانه دیافراگم
- تأثیر بر شکل نقاط نورانی خارج از فوکوس
- تأثیر بر ظاهر پرتوهای ستارهای
- تغییر کیفیت گذار میان نواحی فوکوس و خارج از فوکوس
در برخی لنزها، تیغهها صاف و زاویهدار هستند. در مدلهای جدیدتر، از تیغههای خمیده یا گرد استفاده میشود تا دهانه دیافراگم در مقادیر مختلف همچنان به دایره نزدیک باقی بماند.
ارتباط تیغههای دیافراگم با بوکه چیست؟
بوکه به ظاهر بخشهای خارج از فوکوس تصویر گفته میشود. زمانی که یک نقطه نورانی در خارج از صفحه فوکوس قرار داشته باشد، بهجای یک نقطه دقیق، به شکل یک دایره یا لکه محو ثبت میشود.
شکل این لکه تا حد زیادی از شکل دهانه دیافراگم تأثیر میگیرد. اگر دهانه دیافراگم کاملاً دایرهای باشد، نقاط نورانی خارج از فوکوس نیز معمولاً دایرهای دیده میشوند. اگر دهانه دیافراگم چندضلعی باشد، شکل همان چندضلعی در بوکه ظاهر میشود.
برای مثال:
- دیافراگم ۵ تیغه ممکن است بوکه پنجضلعی ایجاد کند.
- دیافراگم ۶ تیغه ممکن است بوکه ششضلعی ایجاد کند.
- دیافراگم ۷ تیغه معمولاً شکلی نزدیکتر به دایره دارد.
- دیافراگم ۹ یا ۱۱ تیغه اغلب بوکهای گردتر تولید میکند.
این تفاوت بیشتر زمانی دیده میشود که دیافراگم کمی بسته شده باشد. در بازترین دیافراگم، تیغهها معمولاً تا حد زیادی از مسیر نور کنار میروند و شکل دهانه بیشتر توسط ساختار داخلی لنز تعیین میشود.
آیا تعداد بیشتر تیغههای دیافراگم همیشه بوکه بهتری ایجاد میکند؟
خیر. تعداد بیشتر تیغهها معمولاً به ایجاد دهانهای گردتر کمک میکند، اما تضمین نمیکند که بوکه لنز نرمتر، یکدستتر یا زیباتر باشد.
کیفیت بوکه به مجموعهای از عوامل وابسته است:
- تعداد تیغهها
- میزان انحنای تیغهها
- طراحی اپتیکی لنز
- اصلاح خطای کروی
- وجود عناصر Aspherical
- فاصله سوژه از پسزمینه
- فاصله کانونی
- دیافراگم انتخابشده
- موقعیت نقاط نورانی در کادر
- فاصله فوکوس
ممکن است یک لنز ۷ تیغه خمیده دهانهای گردتر از یک لنز ۹ تیغه صاف ایجاد کند. همچنین ممکن است یک لنز ۱۱ تیغه، با وجود بوکه دایرهای، در داخل نقاط نورانی حلقههای پیازی یا لبههای روشن ایجاد کند.
بنابراین تعداد تیغهها فقط یکی از شاخصهای بررسی بوکه است و نباید بهتنهایی معیار خرید لنز باشد.
تعداد تیغهها چگونه شکل بوکه را تغییر میدهد؟
با بسته شدن دیافراگم، تیغهها وارد مسیر نور میشوند و شکل هندسی دهانه را تعیین میکنند. هرچه تعداد تیغهها کمتر باشد، گوشههای شکل چندضلعی واضحتر دیده میشوند.
دیافراگم ۵ تیغه
لنزهای دارای ۵ تیغه معمولاً در دیافراگمهای بستهتر، نقاط نورانی پنجضلعی ایجاد میکنند. این نوع طراحی بیشتر در بعضی لنزهای قدیمی یا اقتصادی دیده میشود.
بوکه پنجضلعی ممکن است در پرترههای دارای چراغهای پسزمینه کمی خشن یا غیرطبیعی دیده شود. بااینحال، در عکاسی خلاقانه میتواند ظاهر متفاوتی ایجاد کند.
دیافراگم ۶ تیغه
در این لنزها، نقاط نورانی ممکن است به شکل ششضلعی ثبت شوند. اگر تیغهها صاف باشند، گوشههای ششضلعی بهوضوح دیده میشوند.
در بازترین دیافراگم ممکن است این شکل کمتر مشخص باشد، اما با بستن دیافراگم به f/4 یا f/5.6 ظاهر هندسی آن بیشتر دیده میشود.
دیافراگم ۷ تیغه
هفت تیغه معمولاً دهانهای گردتر از طرحهای ۵ یا ۶ تیغه ایجاد میکند. اگر تیغهها خمیده باشند، بوکه میتواند حتی در دیافراگمهای نیمهبسته نیز نسبتاً دایرهای باقی بماند.
بسیاری از لنزهای اقتصادی و میانرده از ۷ تیغه استفاده میکنند و در شرایط مناسب بوکه قابلقبولی دارند.
دیافراگم ۸ تیغه
بوکه در لنزهای ۸ تیغه میتواند نسبتاً گرد باشد، اما در صورت صاف بودن تیغهها، شکل هشتضلعی همچنان قابل مشاهده است.
تعداد زوج تیغهها همچنین بر تعداد پرتوهای ستارهای اطراف منابع نور اثر میگذارد.
دیافراگم ۹ تیغه
دیافراگم ۹ تیغه یکی از رایجترین طراحیها در لنزهای جدید پرتره، زومهای حرفهای و لنزهای سینمایی است.
اگر تیغهها خمیده باشند، دهانه دیافراگم در چند استاپ اول بسیار نزدیک به دایره باقی میماند. این ویژگی باعث میشود نقاط نورانی پسزمینه نرمتر و گردتر دیده شوند.
دیافراگم ۱۱ تیغه
لنزهای ۱۱ تیغه معمولاً برای حفظ شکل دایرهای بوکه در محدوده وسیعتری از دیافراگم طراحی میشوند. این ساختار در برخی لنزهای حرفهای پرتره، سینمایی و تلهفوتو دیده میشود.
بااینحال، حتی ۱۱ تیغه نیز تضمینکننده بوکه کامل نیست. طراحی عدسیها و اصلاح خطاهای اپتیکی همچنان اهمیت بیشتری دارند.
جدول مقایسه تعداد تیغههای دیافراگم
| تعداد تیغهها | شکل احتمالی دهانه | ظاهر احتمالی بوکه | کاربرد رایج |
| ۵ تیغه | پنجضلعی | هندسی و زاویهدار | لنزهای قدیمی یا اقتصادی |
| ۶ تیغه | ششضلعی | چندضلعی و مشخص | برخی لنزهای ساده |
| ۷ تیغه | نزدیک به دایره | نسبتاً نرم | لنزهای اقتصادی و میانرده |
| ۸ تیغه | هشتضلعی | نسبتاً گرد | لنزهای مختلف عکاسی |
| ۹ تیغه | بسیار نزدیک به دایره | نرم و گرد | پرتره، عروسی و ویدیو |
| ۱۰ تیغه | نزدیک به دایره | نرم، بسته به انحنا | برخی لنزهای خاص |
| ۱۱ تیغه | بسیار گرد | بوکه دایرهایتر | لنزهای حرفهای و سینمایی |
این جدول فقط یک راهنمای عمومی است. ظاهر واقعی بوکه باید با نمونه عکسهای همان لنز بررسی شود.
نقش انحنای تیغهها از تعداد آنها مهمتر است؟
در بسیاری از موارد، بله. تعداد تیغهها بدون توجه به شکل آنها اطلاعات کاملی درباره بوکه ارائه نمیدهد.
تیغههای صاف هنگام بسته شدن، دهانهای با گوشههای مشخص ایجاد میکنند. تیغههای خمیده یا Rounded Blades به شکلی طراحی شدهاند که دهانه دیافراگم در مقادیر مختلف به دایره نزدیک باقی بماند.
برای مثال، یک دیافراگم ۷ تیغه خمیده ممکن است در f/2.8 یا f/4 بوکه گردتری از یک دیافراگم ۹ تیغه صاف ایجاد کند.
در مشخصات لنزها معمولاً عبارتهای زیر دیده میشوند:
- Rounded Diaphragm
- Circular Aperture
- Rounded Aperture Blades
- 9-Blade Circular Diaphragm
- 11-Blade Rounded Diaphragm
وجود کلمه Rounded یا Circular نشان میدهد سازنده فقط تعداد تیغهها را افزایش نداده، بلکه شکل آنها را نیز برای حفظ دهانه دایرهای بهینه کرده است.
چرا بوکه در بازترین دیافراگم معمولاً گردتر است؟
وقتی لنز روی بازترین دیافراگم خود قرار دارد، مانند f/1.4 در یک لنز ۵۰ میلیمتر f/1.4، تیغهها معمولاً تا حد زیادی از مسیر نور کنار میروند.
در این حالت، شکل دهانه عبور نور بیشتر توسط قطر داخلی لنز و طراحی اپتیکی تعیین میشود، نه شکل مستقیم تیغهها. به همین دلیل حتی لنزی با تیغههای کم ممکن است در بازترین دیافراگم بوکه مرکزی نسبتاً گردی ایجاد کند.
وقتی دیافراگم یک یا چند استاپ بسته میشود، تیغهها وارد مسیر نور میشوند و شکل هندسی آنها بر بوکه اثر بیشتری میگذارد.
برای مثال:
- در f/1.4 بوکه ممکن است تقریباً دایرهای باشد.
- در f/2 بوکه ممکن است کمی چندضلعی شود.
- در f/4 فرم تیغهها واضحتر دیده شود.
- در f/8 نقاط نورانی کوچکتر و هندسیتر شوند.
این رفتار در هر لنز متفاوت است و به طراحی دیافراگم بستگی دارد.
آیا تعداد تیغهها بر مقدار تاری پسزمینه اثر دارد؟
تعداد تیغههای دیافراگم بهطور مستقیم مقدار تاری پسزمینه را تعیین نمیکند. مقدار محوشدگی بیشتر به عوامل زیر بستگی دارد:
- عدد دیافراگم
- فاصله کانونی
- فاصله دوربین تا سوژه
- فاصله سوژه تا پسزمینه
- اندازه سنسور
- میزان بزرگنمایی
تعداد تیغهها بیشتر بر شکل و کیفیت نقاط خارج از فوکوس اثر میگذارد، نه بر مقدار کلی محوشدگی.
دو لنز ۸۵ میلیمتر f/1.8 با تعداد تیغههای متفاوت، در شرایط یکسان میتوانند مقدار مشابهی از محوشدگی ایجاد کنند؛ اما نقاط نورانی پسزمینه در یکی دایرهای و در دیگری چندضلعی باشند.
تفاوت بوکه دایرهای و بوکه چندضلعی
بوکه دایرهای
بوکه دایرهای معمولاً نرمتر و طبیعیتر به نظر میرسد. چشم انسان نقاط نورانی خارج از فوکوس را اغلب به شکل دایرههای نرم میپذیرد و به همین دلیل این نوع بوکه در پرتره، عروسی، محصول و فیلمبرداری محبوب است.
ویژگیهای بوکه دایرهای:
- ظاهر طبیعیتر
- نرمی بیشتر در پسزمینه
- توجه کمتر به شکل هندسی نقاط نور
- مناسب برای پرتره و ویدیو
- هماهنگی بهتر با نورهای شهری و تزئینی
بوکه چندضلعی
بوکه چندضلعی زمانی ایجاد میشود که شکل تیغههای دیافراگم در نقاط خارج از فوکوس دیده شود.
این نوع بوکه لزوماً بد نیست. در بعضی تصاویر، شکلهای هندسی میتوانند شخصیت خاصی ایجاد کنند. بااینحال، در پرترههای کلاسیک ممکن است توجه بیننده را از سوژه منحرف کنند.
ویژگیهای بوکه چندضلعی:
- ظاهر هندسی و مشخص
- قابل مشاهده در دیافراگمهای بستهتر
- بیشتر در لنزهای دارای تیغههای کم یا صاف
- مناسب برای جلوههای خلاقانه
- گاهی شلوغکننده پسزمینه
آیا بوکه گرد همیشه به معنای بوکه باکیفیت است؟
خیر. گرد بودن نقاط نورانی فقط یکی از ویژگیهای بوکه است.
ممکن است یک لنز نقاط نورانی کاملاً گرد ایجاد کند، اما داخل آنها حلقههای متعدد، بافتهای پیازی یا لبه روشن دیده شود. همچنین ممکن است خطوط و شاخههای خارج از فوکوس به شکل دوگانه ثبت شوند.
برای ارزیابی کیفیت بوکه باید موارد زیر را بررسی کرد:
- شکل کلی نقاط نورانی
- میزان یکنواختی روشنایی داخل آنها
- شدت روشنایی لبهها
- وجود حلقههای پیازی
- نرمی گذار از فوکوس به خارج از فوکوس
- شکل بوکه در گوشههای تصویر
- وجود خطوط دوگانه
- تفاوت بوکه پیشزمینه و پسزمینه
- رفتار لنز در فاصلههای فوکوس مختلف
یک بوکه چندضلعی نرم ممکن است از یک بوکه گرد با لبههای خشن دلپذیرتر باشد.
تأثیر تیغههای دیافراگم بر بوکه در گوشههای تصویر
حتی اگر دیافراگم تعداد زیادی تیغه گرد داشته باشد، نقاط نورانی نزدیک گوشههای کادر ممکن است دایرهای دیده نشوند.
در لبههای تصویر، مسیر عبور نور توسط دهانه و بدنه داخلی لنز محدود میشود. این محدودیت میتواند نقاط نورانی را به شکل بیضی یا چشمگربهای ثبت کند. این حالت Cat’s Eye Bokeh نام دارد.
بوکه چشمگربهای بیشتر در شرایط زیر دیده میشود:
- استفاده از دیافراگم بسیار باز
- لنزهای سریع مانند f/1.2 یا f/1.4
- نقاط نورانی نزدیک گوشههای کادر
- لنزهای دارای وینیتینگ اپتیکی زیاد
- طراحیهای اپتیکی فشرده
بستن دیافراگم بهاندازه یک یا دو استاپ معمولاً نقاط نورانی گوشهها را گردتر میکند، اما ممکن است شکل تیغهها نیز نمایان شود.
بنابراین عکاس باید میان بوکه چشمگربهای در دیافراگم باز و بوکه چندضلعی در دیافراگم بستهتر تعادل برقرار کند.
تیغههای فرد بهتر هستند یا زوج؟
برای کیفیت بوکه نمیتوان گفت تعداد فرد همیشه بهتر از تعداد زوج است. اگر تیغهها گرد باشند، هر دو نوع طراحی میتوانند بوکه مناسبی ایجاد کنند.
تفاوت تعداد فرد و زوج بیشتر در ظاهر پرتوهای ستارهای اطراف منابع نور دیده میشود.
- دیافراگم با تعداد زوج تیغه معمولاً به همان تعداد پرتو نوری ایجاد میکند.
- دیافراگم با تعداد فرد تیغه معمولاً دو برابر تعداد تیغهها پرتو ایجاد میکند.
برای مثال:
| تعداد تیغهها | تعداد تقریبی پرتوهای ستارهای |
| ۶ تیغه | ۶ پرتو |
| ۷ تیغه | ۱۴ پرتو |
| ۸ تیغه | ۸ پرتو |
| ۹ تیغه | ۱۸ پرتو |
| ۱۰ تیغه | ۱۰ پرتو |
| ۱۱ تیغه | ۲۲ پرتو |
این تفاوت بیشتر در دیافراگمهای بسته مانند f/11 یا f/16 و هنگام عکاسی از خورشید، چراغ خیابان یا منابع نور کوچک دیده میشود.
چرا تعداد تیغهها بر ستارههای نوری اثر میگذارد؟
هنگامی که نور از لبه تیغههای دیافراگم عبور میکند، پدیده پراش رخ میدهد. هر لبه میتواند پرتوهایی در جهت خاص ایجاد کند.
در دیافراگمهای دارای تعداد زوج تیغه، پرتوهای مقابل یکدیگر روی هم قرار میگیرند. بنابراین تعداد پرتوها معمولاً برابر تعداد تیغههاست.
در دیافراگمهای دارای تعداد فرد تیغه، پرتوهای مقابل دقیقاً روی هم قرار نمیگیرند و در نتیجه تعداد پرتوهای قابل مشاهده دو برابر میشود.
این ویژگی برای عکاسان منظره، معماری و شب اهمیت دارد. بعضی عکاسان ستارههای نوری با پرتوهای زیاد را ترجیح میدهند و برخی دیگر ظاهر سادهتر را میپسندند.
آیا تیغههای بیشتر باعث ستاره نوری زیباتر میشوند؟
نه لزوماً. تعداد بیشتر تیغهها میتواند تعداد پرتوها را افزایش دهد، اما وضوح، طول و شکل پرتوها به طراحی لبه تیغهها و کیفیت اپتیکی لنز نیز وابسته است.
در بعضی لنزها، پرتوها بلند، باریک و مشخص هستند. در برخی دیگر، پرتوها کوتاه، پهن یا نامنظم دیده میشوند.
عوامل مؤثر بر ستاره نوری عبارتاند از:
- تعداد تیغهها
- فرد یا زوج بودن تعداد تیغهها
- صاف یا خمیده بودن لبه تیغهها
- میزان بسته بودن دیافراگم
- شدت و اندازه منبع نور
- طراحی اپتیکی لنز
- وجود فلر و گوستینگ
- تمیزی عدسی و فیلتر
لنزهایی با تیغههای بسیار گرد ممکن است در دیافراگمهای متوسط، ستاره نوری ضعیفتری ایجاد کنند؛ زیرا لبهها کمتر زاویهدار هستند. با بسته شدن بیشتر دیافراگم، پرتوها واضحتر میشوند.
تأثیر تعداد تیغهها در عکاسی پرتره
در عکاسی پرتره، دایرهای بودن نقاط نورانی پسزمینه معمولاً اهمیت زیادی دارد. چراغهای ریسه، نور خورشید میان برگها، چراغهای شهری و انعکاسهای کوچک میتوانند بوکه تصویر را شکل دهند.
لنزهایی با ۹ یا ۱۱ تیغه گرد معمولاً در دیافراگمهای مختلف، نقاط نورانی دایرهایتری ایجاد میکنند. این ویژگی باعث میشود پسزمینه کمتر هندسی و آرامتر دیده شود.
بااینحال، عوامل مهمتر در پرتره عبارتاند از:
- فاصله سوژه از پسزمینه
- فاصله کانونی لنز
- نوع پسزمینه
- نقطه فوکوس
- دیافراگم مورد استفاده
- فاصله عکاس تا سوژه
اگر سوژه به دیوار چسبیده باشد، حتی لنزی با ۱۱ تیغه نیز نمیتواند بوکه قوی ایجاد کند. در مقابل، یک لنز ۷ تیغه با پسزمینه دور و انتخاب زاویه مناسب میتواند نتیجه بسیار خوبی داشته باشد.
تأثیر تیغهها در عکاسی عروسی
در عکاسی عروسی، بوکه چراغها، شمعها، نورهای تزئینی و محیط تالار بخشی از فضای بصری تصویر را میسازد.
استفاده از لنزی با تیغههای گرد میتواند باعث شود چراغهای پسزمینه در دیافراگمهای مختلف همچنان نرم و دایرهای باقی بمانند.
این موضوع بهخصوص در شرایط زیر اهمیت دارد:
- پرتره عروس و داماد در شب
- عکاسی در تالار
- عکاسی با چراغهای ریسه
- تصاویر کلوزآپ حلقه و جزئیات
- فیلمبرداری مراسم
- استفاده از نورهای تزئینی در پسزمینه
در عکاسی گروهی معمولاً باید دیافراگم را کمی بست. لنزی با تیغههای گرد میتواند هنگام استفاده از f/2.8 یا f/4 همچنان بوکه نسبتاً دایرهای ایجاد کند.
تأثیر تیغههای دیافراگم در عکاسی شب
در عکاسی شب، نقاط نورانی پسزمینه بسیار واضحتر از روز دیده میشوند. چراغ خودروها، تابلوهای نئون و نور ساختمانها شکل دهانه دیافراگم را بهخوبی نشان میدهند.
اگر دیافراگم باز باشد، نقاط نورانی معمولاً بزرگتر و گردتر دیده میشوند. با بستن دیافراگم، اندازه آنها کاهش مییابد و شکل تیغهها مشخصتر میشود.
برای ثبت بوکه شب:
- از دیافراگم باز استفاده کنید.
- سوژه را از چراغها دور نگه دارید.
- به سوژه نزدیکتر شوید.
- از فاصله کانونی بلندتر استفاده کنید.
- نقاط نورانی را نزدیک مرکز کادر قرار دهید.
- عکس را در دیافراگمهای مختلف آزمایش کنید.
اگر هدف ثبت ستاره نوری باشد، بهتر است دیافراگم را به f/8، f/11 یا f/16 ببندید.
تأثیر تیغهها در عکاسی محصول
در عکاسی محصول، شکل بوکه میتواند بر حس حرفهای و تبلیغاتی تصویر تأثیر بگذارد. چراغهای تزئینی، انعکاس روی شیشه یا فلز و نورهای کوچک پسزمینه ممکن است به شکل دایرههای بوکه ثبت شوند.
در عکاسی از عطر، ساعت، جواهرات و تجهیزات دیجیتال، بوکه نرم و گرد معمولاً ظاهر لوکستری ایجاد میکند.
بااینحال، عمق میدان محصول باید بهاندازه کافی باشد. استفاده از دیافراگم بسیار باز ممکن است فقط بخش کوچکی از محصول را واضح نگه دارد.
یک لنز با تیغههای گرد میتواند هنگام استفاده از f/4 یا f/5.6 نیز نقاط نورانی نسبتاً دایرهای ایجاد کند و در عین حال وضوح بیشتری از محصول حفظ شود.
تأثیر تیغهها در فیلمبرداری
در فیلمبرداری، شکل بوکه ممکن است هنگام تغییر دیافراگم یا فوکوس تغییر کند. این تغییر اگر شدید باشد، میتواند توجه مخاطب را جلب کند.
لنزهای سینمایی معمولاً از تعداد بیشتری تیغه دیافراگم استفاده میکنند. برخی لنزهای سینمایی دارای ۱۱، ۱۳ یا تعداد بیشتری تیغه هستند تا دهانه دیافراگم در محدوده وسیعی از تنظیمات، دایرهای باقی بماند.
مزایای تیغههای بیشتر در ویدیو:
- بوکه گردتر هنگام تغییر دیافراگم
- تغییر نرمتر ظاهر نقاط نورانی
- پسزمینه طبیعیتر
- مناسب برای فوکوسکشی
- حفظ ظاهر سینمایی در نورهای نقطهای
بااینحال، کیفیت بوکه در ویدیو همچنان به طراحی کامل لنز بستگی دارد.
چرا لنزهای سینمایی تیغههای بیشتری دارند؟
در فیلمبرداری حرفهای ممکن است دیافراگم در طول یک نما تغییر کند یا دوربین و سوژه حرکت داشته باشند. اگر دهانه دیافراگم چندضلعی باشد، نقاط نورانی هنگام حرکت یا تغییر فوکوس ممکن است ظاهر هندسی و آزاردهندهای پیدا کنند.
تعداد بیشتر تیغههای خمیده به حفظ فرم دایرهای کمک میکند. به همین دلیل برخی لنزهای سینمایی از ۱۱، ۱۲، ۱۳ یا حتی تعداد بیشتری تیغه استفاده میکنند.
البته لنزهای سینمایی علاوه بر تیغههای بیشتر، برای کنترل Focus Breathing، تغییر نرم دیافراگم و ثبات رنگ نیز بهینه شدهاند.
تیغههای دیافراگم چه تأثیری بر عمق میدان دارند؟
تیغهها اندازه دهانه دیافراگم را کنترل میکنند و از این طریق بر عمق میدان اثر میگذارند، اما تعداد تیغهها در یک عدد f یکسان، عمق میدان را به شکل محسوسی تغییر نمیدهد.
برای مثال، f/2.8 در یک لنز ۷ تیغه و f/2.8 در یک لنز ۹ تیغه، در شرایط مشابه عمق میدان تقریباً یکسانی ایجاد میکنند.
تفاوت اصلی در شکل دهانه و ظاهر بوکه است، نه در محدوده فوکوس.
آیا تیغههای دیافراگم بر شارپنس اثر دارند؟
تعداد تیغهها بهطور مستقیم تعیینکننده شارپنس لنز نیست. شارپنس بیشتر به طراحی اپتیکی، کیفیت عناصر شیشهای، کنترل خطاها و دیافراگم انتخابشده وابسته است.
با بسته شدن دیافراگم، معمولاً شارپنس گوشهها افزایش مییابد و برخی خطاهای اپتیکی کاهش پیدا میکنند. در دیافراگمهای بسیار بسته نیز پراش میتواند شارپنس را کاهش دهد.
تیغهها این دهانه را شکل میدهند، اما تعداد آنها بهتنهایی باعث افزایش یا کاهش شارپنس نمیشود.
آیا تیغههای دیافراگم ممکن است خراب شوند؟
بله. تیغههای دیافراگم قطعات مکانیکی ظریفی هستند و ممکن است در اثر فرسودگی، ضربه، نفوذ روغن یا مشکل مکانیکی بهدرستی حرکت نکنند.
نشانههای احتمالی خرابی دیافراگم:
- تغییر نکردن نوردهی هنگام تغییر عدد f
- کند شدن باز و بسته شدن دیافراگم
- نامتقارن بودن دهانه
- گیر کردن تیغهها
- مشاهده روغن روی تیغهها
- ثبت نوردهیهای نامنظم
- ایجاد شکل غیرعادی در بوکه
در بعضی لنزهای قدیمی، روغنی شدن تیغهها مشکل رایجی است. این وضعیت باید توسط تعمیرکار متخصص بررسی شود.
چگونه تعداد تیغههای دیافراگم یک لنز را بفهمیم؟
تعداد تیغهها معمولاً در مشخصات فنی رسمی لنز نوشته میشود. عبارتهایی مانند موارد زیر را بررسی کنید:
- Diaphragm Blades
- Aperture Blades
- Rounded Blades
- Circular Diaphragm
- 9-Blade Aperture
- 11-Blade Diaphragm
همچنین میتوان لنز را از دوربین جدا کرد و با فعال کردن مکانیزم دیافراگم، شکل تیغهها را مشاهده کرد؛ اما انجام دستی این کار در برخی مانتهای الکترونیکی ساده نیست و نباید با فشار یا ابزار غیراستاندارد انجام شود.
مطمئنترین راه، مراجعه به مشخصات رسمی همان مدل لنز است.
چگونه تأثیر تیغههای دیافراگم را آزمایش کنیم؟
برای بررسی شکل بوکه لنز میتوان یک آزمایش ساده انجام داد.
تجهیزات لازم
- دوربین و لنز
- سهپایه
- سوژه ثابت
- چند چراغ کوچک یا چراغ ریسه
- فضای دارای فاصله مناسب
مراحل آزمایش
- سوژه را در فاصله مناسب از دوربین قرار دهید.
- چراغها را چند متر پشت سوژه بگذارید.
- دوربین را روی سهپایه ثابت کنید.
- روی سوژه فوکوس کنید.
- اولین عکس را در بازترین دیافراگم بگیرید.
- دیافراگم را یک استاپ ببندید و دوباره عکس بگیرید.
- آزمایش را تا f/8 ادامه دهید.
- شکل نقاط نورانی را در مرکز و گوشههای تصویر مقایسه کنید.
در بررسی تصاویر به این موارد توجه کنید:
- چه زمانی بوکه از دایره به چندضلعی تبدیل میشود؟
- گوشههای شکل چقدر مشخص هستند؟
- نقاط نورانی گوشهها چه شکلی دارند؟
- آیا لبههای بوکه روشن هستند؟
- داخل دایرهها حلقه دیده میشود؟
- کدام دیافراگم بهترین تعادل میان وضوح و بوکه را ایجاد میکند؟
بهترین تعداد تیغه برای عکاسی پرتره چیست؟
برای پرتره معمولاً دیافراگمهای دارای ۹ یا ۱۱ تیغه گرد انتخاب مناسبی هستند. این طراحیها میتوانند هنگام بستن جزئی دیافراگم، شکل نقاط نورانی را دایرهایتر حفظ کنند.
بااینحال، یک لنز پرتره خوب فقط به تعداد تیغهها وابسته نیست. معیارهای مهمتر عبارتاند از:
- کیفیت بوکه در نمونه عکسهای واقعی
- شارپنس در بازترین دیافراگم
- دقت فوکوس روی چشم
- فاصله کانونی مناسب
- کنترل خطای رنگی
- نرمی گذار فوکوس
- حداقل فاصله فوکوس
- شکل بوکه در گوشهها
یک لنز ۷ تیغه با طراحی اپتیکی مناسب میتواند بوکه زیباتری از یک لنز ۱۱ تیغه با اصلاحات نامتعادل ایجاد کند.
آیا برای عکاسی منظره تعداد تیغهها مهم است؟
در عکاسی منظره، کیفیت بوکه معمولاً اولویت اصلی نیست، زیرا اغلب از دیافراگمهای بسته و عمق میدان زیاد استفاده میشود. بااینحال، تعداد تیغهها بر ظاهر ستاره خورشید و چراغها اثر دارد.
برای عکاسی منظره باید این موارد را بررسی کرد:
- تعداد پرتوهای ستارهای
- وضوح پرتوها
- کنترل فلر و گوستینگ
- عملکرد در f/8 تا f/16
- شارپنس گوشهها
- مقاومت در برابر نور مستقیم
برخی عکاسان منظره لنزهایی با تعداد فرد تیغه را به دلیل ایجاد پرتوهای بیشتر ترجیح میدهند.
آیا باید لنز را فقط بر اساس تعداد تیغهها انتخاب کنیم؟
خیر. تعداد تیغههای دیافراگم یک مشخصه مفید است، اما نباید به معیار اصلی خرید تبدیل شود.
پیش از انتخاب لنز باید این عوامل را در کنار یکدیگر بررسی کرد:
- فاصله کانونی
- حداکثر دیافراگم
- کیفیت بوکه واقعی
- شارپنس
- سرعت فوکوس
- کنترل فلر
- خطای رنگی
- اعوجاج
- حداقل فاصله فوکوس
- وزن و ابعاد
- قیمت
- نوع کاربرد
اگر عکاسی پرتره، عروسی یا فیلمبرداری انجام میدهید، تیغههای گرد و تعداد بیشتر میتوانند مزیت مهمی باشند. اما کیفیت واقعی بوکه فقط با مشاهده نمونههای واقعی مشخص میشود.
جدول راهنمای انتخاب تعداد تیغه بر اساس کاربرد
| نوع کاربرد | تعداد تیغه مناسب | دلیل |
| پرتره | ۹ یا ۱۱ تیغه گرد | بوکه دایرهایتر |
| عروسی | ۹ یا ۱۱ تیغه | نمایش نرم چراغها |
| فیلمبرداری | ۹ تیغه یا بیشتر | تغییر نرمتر بوکه |
| محصول | ۹ تیغه گرد | ظاهر تبلیغاتیتر |
| ماکرو | ۷ تا ۹ تیغه گرد | پسزمینه نرمتر |
| منظره | وابسته به شکل ستاره نور | تعداد پرتوها مهمتر است |
| معماری شب | فرد یا زوج براساس سلیقه | کنترل شکل ستاره چراغها |
| عکاسی خلاقانه | هر تعداد | استفاده از شکلهای هندسی |
اشتباهات رایج درباره تیغههای دیافراگم
تصور اینکه تیغه بیشتر همیشه بوکه بهتر میسازد
طراحی اپتیکی و انحنای تیغهها میتوانند از تعداد خام آنها مهمتر باشند.
قضاوت درباره بوکه فقط در بازترین دیافراگم
در بازترین دیافراگم، تیغهها ممکن است تأثیر کمی بر شکل دهانه داشته باشند. عملکرد لنز باید در چند دیافراگم مختلف بررسی شود.
توجه نکردن به شکل تیغهها
هفت تیغه گرد ممکن است بهتر از نه تیغه صاف عمل کنند.
یکی دانستن بوکه گرد و بوکه نرم
بوکه گرد ممکن است همچنان دارای لبههای روشن، حلقههای پیازی یا بافتهای خشن باشد.
نادیده گرفتن پسزمینه
حتی بهترین دیافراگم نمیتواند یک پسزمینه بسیار شلوغ و نزدیک را همیشه نرم و زیبا کند.
انتخاب لنز فقط بر اساس مشخصات کاغذی
نمونه عکسهای واقعی اطلاعات دقیقتری از عدد تعداد تیغهها ارائه میکنند.
اشتباه گرفتن ستاره نوری با بوکه
بوکه مربوط به نقاط خارج از فوکوس است، اما ستاره نوری معمولاً اطراف منابع نور در فوکوس و دیافراگم بسته ایجاد میشود.
جدول عیبیابی شکل بوکه
| مشکل مشاهدهشده | علت احتمالی | راهحل |
| بوکه چندضلعی است | تیغههای کم یا صاف | دیافراگم را بازتر کنید |
| بوکه در گوشهها بیضی است | وینیتینگ اپتیکی | دیافراگم را کمی ببندید |
| دایرهها لبه روشن دارند | طراحی اپتیکی یا خطای کروی | زاویه یا فاصله را تغییر دهید |
| حلقه داخل بوکه دیده میشود | عناصر Aspherical | منابع نور کوچکتر انتخاب کنید |
| پسزمینه همچنان شلوغ است | فاصله کم تا پسزمینه | سوژه را از پسزمینه دور کنید |
| نقاط بوکه کوچکاند | دیافراگم بسته یا پسزمینه نزدیک | دیافراگم را باز کنید |
| بوکه نامتقارن است | طراحی لنز یا مشکل دیافراگم | لنز را آزمایش و بررسی کنید |
| شکل بوکه در عکسها متفاوت است | تغییر عدد دیافراگم | تنظیمات ثابت برای مقایسه استفاده کنید |
پیشنهاد مشاورهای Dourbin
اگر هدف اصلی شما عکاسی پرتره، عروسی، محصول یا فیلمبرداری است، لنزی با دیافراگم ۹ یا ۱۱ تیغه گرد میتواند نقاط نورانی پسزمینه را در محدوده بیشتری از تنظیمات، دایرهای نگه دارد. این ویژگی زمانی مهمتر میشود که مجبور باشید برای افزایش وضوح سوژه، دیافراگم را یک یا دو استاپ ببندید.
بااینحال، تعداد تیغهها نباید بهتنهایی مبنای انتخاب باشد. پیش از خرید، نمونه عکسهای لنز را در بازترین دیافراگم، یک استاپ بستهتر و شرایط دارای نورهای نقطهای بررسی کنید. شکل بوکه مرکز و گوشههای تصویر را نیز جداگانه ببینید.
برای ایجاد بوکه بهتر، پیش از تعویض لنز فاصله سوژه تا پسزمینه، فاصله کانونی و زاویه عکاسی را اصلاح کنید. ترکیببندی مناسب میتواند تأثیری بیشتر از افزایش تعداد تیغههای دیافراگم داشته باشد.
جمعبندی
تعداد تیغههای دیافراگم میتواند بر شکل نقاط نورانی خارج از فوکوس و ظاهر بوکه اثر بگذارد. تیغههای بیشتر معمولاً دهانهای نزدیکتر به دایره ایجاد میکنند و باعث میشوند بوکه در دیافراگمهای بستهتر نیز گردتر باقی بماند.
بااینحال، تعداد تیغهها تنها عامل تعیینکننده کیفیت بوکه نیست. انحنای تیغهها، طراحی اپتیکی، خطای کروی، عناصر Aspherical، فاصله سوژه، فاصله پسزمینه و عدد دیافراگم همگی بر نتیجه نهایی اثر دارند.
یک لنز ۹ یا ۱۱ تیغه گرد معمولاً برای پرتره، عروسی و فیلمبرداری مناسب است، اما یک لنز ۷ تیغه با طراحی خوب نیز میتواند بوکه بسیار نرم و دلپذیری ایجاد کند.
تعداد تیغهها بر ظاهر ستارههای نوری نیز تأثیر دارد. دیافراگمهای دارای تعداد فرد تیغه معمولاً دو برابر تعداد تیغهها پرتو ایجاد میکنند، درحالیکه تعداد پرتوها در دیافراگمهای زوج معمولاً با تعداد تیغهها برابر است.
برای انتخاب دقیق، مشخصات فنی را در کنار نمونه تصاویر واقعی بررسی کنید و فقط بر عدد تعداد تیغهها تکیه نکنید.
پرسشهای متداول
- آیا تعداد بیشتر تیغههای دیافراگم بوکه را بهتر میکند؟
معمولاً تعداد بیشتر به گردتر شدن بوکه کمک میکند، اما کیفیت نهایی به شکل تیغهها و طراحی اپتیکی لنز نیز وابسته است.
- دیافراگم ۹ تیغه بهتر است یا ۷ تیغه؟
اگر تیغههای هر دو لنز طراحی مشابهی داشته باشند، مدل ۹ تیغه معمولاً بوکه دایرهایتری ایجاد میکند؛ اما یک لنز ۷ تیغه گرد میتواند از یک لنز ۹ تیغه صاف بهتر باشد.
- چرا بوکه در دیافراگم بسته چندضلعی میشود؟
با بسته شدن دیافراگم، تیغهها وارد مسیر نور میشوند و شکل هندسی دهانه در نقاط خارج از فوکوس دیده میشود.
- تیغههای گرد چه مزیتی دارند؟
تیغههای گرد کمک میکنند دهانه دیافراگم در تنظیمات مختلف به دایره نزدیک باقی بماند و نقاط نورانی پسزمینه نرمتر دیده شوند.
- آیا تعداد تیغهها مقدار تاری پسزمینه را افزایش میدهد؟
خیر. مقدار تاری بیشتر به عدد دیافراگم، فاصله کانونی و فاصله سوژه و پسزمینه وابسته است. تعداد تیغهها بیشتر شکل بوکه را تغییر میدهد.
- تعداد تیغهها چه تأثیری بر ستارههای نوری دارد؟
دیافراگمهای زوج معمولاً به تعداد تیغهها پرتو ایجاد میکنند، اما دیافراگمهای فرد اغلب دو برابر تعداد تیغهها پرتو دارند.
- بهترین تعداد تیغه برای پرتره چیست؟
لنزهای دارای ۹ یا ۱۱ تیغه گرد معمولاً برای پرتره مناسباند، اما کیفیت واقعی بوکه باید در نمونه عکسهای همان لنز بررسی شود.